Dzień Matki: przepisy, których nikt nie zapisuje, ale które wszystkie matki znają

Jeśli kiedykolwiek próbowałeś poprosić mamę o dokładny przepis, wiesz, jak kończy się taka rozmowa: jednym z tych słynnych powiedzonek matek, które wszyscy nieraz słyszeliśmy.

— Ile soli dodajesz?

— No… tyle, ile trzeba.

— A jak długo?

— Aż będzie gotowe.

To nie wymijająca odpowiedź. To po prostu inny sposób gotowania.

Przez lata domowe posiłki przygotowywano bez wag i minutników. Gotowało się na oko, na słuch i na węch. Odpowiedni moment wyznaczał nie zegar, lecz znak: kolor, aromat, odgłos skwierczącego sofrito.

Co ciekawe, choć może się to wydawać niedokładne, działa.

Bo za tym „na oko” kryje się powtarzalność. Kryje się pamięć. Setki powtórzeń, aż ciało samo się tego nauczy.

Ten sam przepis, spisany krok po kroku, nie smakuje tak samo, gdy przygotowują go różne osoby. Każdy z nas kiedyś się o tym przekonał.

Robisz krokiety „tak jak ona”, a jednak nie są takie same. Trzymasz się przepisu co do joty… i czegoś brakuje.

Tego „czegoś” nie ma na liście składników.

Kryje się w gestach: w sposobie mieszania, w tym, jak długo się czeka i kiedy uznaje się, że danie jest gotowe. W drobnych decyzjach, których się nie tłumaczy, bo nigdy nie ubierano ich w słowa.

Matki nie przekazywały przepisów, lecz wyczucie.

Jeszcze jedna ważna różnica: czas.

Dziś gotujemy w pośpiechu. Mierzymy czas. Optymalizujemy. Chcemy osiągać konkretne rezultaty.

Kiedyś wiele potraw po prostu „dochodziło” wtedy, kiedy miało dojść. Gulasz nie był gotowy po 40 minutach. Był gotowy, gdy zmienił się zapach. Gdy sos zgęstniał. Gdy w kuchni zaczynało pachnieć prawdziwym jedzeniem.

Takie gotowanie trudno zamknąć w przepisie, bo zależy od chwili, ognia i dnia.

Ale właśnie takie pamiętamy najlepiej: kuchnię pełną potraw naszych babć, naszych matek, potraw duszonych raz po raz oraz przepisów przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Nikt nie siadał obok ciebie, żeby formalnie cię uczyć.

Uczyłeś się, obierając ziemniaki, ubijając jajka i podając talerze. Patrzyłeś, jak robi się tortillę, raz za razem, aż pewnego dnia sam ją przygotowywałeś, nawet się nad tym nie zastanawiając.

Dlatego tak trudno później „spisać” te przepisy. Nie uczyliśmy się ich z instrukcji, lecz przyswajaliśmy je jako codzienną rutynę.

To wiedza, której nigdy nie wyrażono słowami.

Dziś w internecie można znaleźć tysiące przepisów z dokładnymi miarami, opisami i zdjęciami. I to wspaniale.

Ale jest coś, czego te przepisy nie potrafią w pełni odtworzyć: gotowanie, które nie wymaga zastanawiania się, jak je opisać.

Takie, którego celem nie jest perfekcja, lecz nakarmienie bliskich. Takie, w którym niczego się nie odmierza, bo wszystko już się wie. Takie, w którym nie ma wahania, bo robiło się to już wiele razy.

W gruncie rzeczy kuchnia mamy nie polegała tylko na gotowaniu.

Była wiedzą.

Może dlatego tak trudno ją odtworzyć.

Nie dlatego, że brakuje przepisu, lecz dlatego, że tego, co naprawdę istotne, nigdy nie zapisano. I może właśnie dlatego w Dzień Matki znów myślimy o tych wszystkich potrawach, których nauczyliśmy się, podpatrując innych.