Dlaczego w torebkach chipsów jest tak dużo powietrza? Czy jesteśmy oszukiwani?

Po pierwsze, ważny szczegół: to nie jest powietrze, a przynajmniej nie powinno nim być. W przypadku większości chrupiących przekąsek to azot, gaz obojętny, wypełnia torebkę i wypiera tlen. Powód jest dwojaki: azot chroni smak i kształt przekąsek.

Chipsy to produkt szczególnie podatny na zepsucie: zawierają skrobię i tłuszcz, a ich powierzchnia jest porowata. Gdy obecny jest tlen, tłuszcze się utleniają i pojawia się zjełczały smak; gdy do środka dostanie się wilgoć, chipsy tracą chrupkość. Dlatego stosuje się pakowanie w atmosferze modyfikowanej: zmniejsza się ilość tlenu wewnątrz opakowania i wprowadza azot, aby wydłużyć okres przydatności do spożycia.

To nie tylko teoria: prowadzi się konkretne badania nad tym, jak atmosfera w przestrzeni nad produktem (czyli gaz wewnątrz opakowania) wpływa na utlenianie chipsów podczas przechowywania.

Oprócz funkcji konserwującej gaz pełni bardzo przyziemną rolę: zapobiega temu, by zawartość opakowania zamieniła się w pył. Ta „poduszka” amortyzuje uderzenia podczas transportu, magazynowania i przechowywania na półce. Mówiąc mniej poetycko: bez tej ilości gazu wiele torebek zawierałoby same okruchy.

To wyjaśnia, dlaczego w torebce znajduje się „powietrze”. Nie odpowiada jednak na pytanie, które naprawdę irytuje: dlaczego jest go tak dużo?

To zależy od tego, co uznamy za oszustwo.

1) Zgodnie z prawem kupujesz produkt o określonej wadze, a nie objętości

W większości krajów produkt sprzedaje się według masy netto: na etykiecie podana jest liczba gramów, nawet jeśli opakowanie jest duże. Na przykład w Stanach Zjednoczonych ustawa Fair Packaging and Labeling Act wymaga podawania ilości netto na wielu produktach konsumenckich.

Nie zmienia to rozczarowującego wrażenia wizualnego, ale wyjaśnia, dlaczego wiele marek broni się tym samym argumentem: „podajemy wagę”.

2) Niefunkcjonalny luz wypełnieniowy jest nielegalny (ale udowodnienie tego to inna sprawa)

W Stanach Zjednoczonych często przywołuje się przepis, zgodnie z którym nieprzezroczyste opakowanie może zostać uznane za „zwodniczo wypełnione”, jeśli zawiera niefunkcjonalny luz wypełnieniowy. Prawo definiuje luz wypełnieniowy jako różnicę między pojemnością opakowania a jego zawartością.

Kluczowe jest tu słowo „niefunkcjonalny”: jeśli pusta przestrzeń służy do ochrony produktu, ułatwia obsługę przez maszyny, zapobiega uszkodzeniom itp., można ją uznać za funkcjonalną. Ze względu na swoją kruchość chipsy dobrze pasują do tego uzasadnienia.

3) Mimo to zdarzały się pozwy (i właśnie tu pojawia się pytanie: „czy robią nas w balona?”)

W 2017 roku konsumenci pozwali firmę Wise Foods, twierdząc, że niektóre torebki były w większości puste, co wprowadzało w błąd. Sprawę przedstawiano jako część fali pozwów dotyczących luzu wypełnieniowego: oburzenie nie wynikało z obecności samego azotu, lecz z podejrzenia, że używano opakowań większych, niż było to konieczne.

Te pozwy zwykle sprowadzają się do prostej myśli: czym innym jest poduszka ochronna, a czym innym złudzenie większego rozmiaru.

• Porównuj cenę za kilogram (lub za 100 g). To najprostszy sposób, by przejrzeć wizualny trik, niezależnie od tego, czy ktoś miał zamiar oszukać.
• Nie sugeruj się rozmiarem torebki: sprawdzaj liczbę gramów.
• Jeśli marka zmienia opakowanie, ale zachowuje jego wygląd, sprawdź masę produktu. Wiele skarg konsumentów dotyczy właśnie tego: niezauważonej zmiany ilości.

Warto też pamiętać o niuansie, który często umyka: nawet przy tej samej masie chipsy mogą zajmować różną objętość, zależnie od kształtu, grubości i liczby pokruszonych kawałków. Objętość może mylić, bo jest zmienna; masa — w mniejszym stopniu.

Wykorzystanie gazu w torebkach z chipsami pozwala branży rozwiązać za jednym razem trzy problemy:

• Opóźnić jełczenie, ograniczając ilość tlenu.
• Zapobiec mięknięciu chipsów pod wpływem wilgoci.
• Sprawić, by dotarły na miejsce w całości (lub przynajmniej dało się rozpoznać, że to chipsy).

Nieprzyjemny aspekt jest taki, że to rozwiązanie wpływa również na wątpliwe doświadczenie zakupowe: opakowanie zdaje się obiecywać więcej, niż mieści się w dłoni.

Czy to „oszustwo”, zależy od konkretnego przypadku. Uczciwa odpowiedź, która zwykle się sprawdza, brzmi: nie płacisz za powietrze, jeśli masa produktu jest jasno podana; powietrze może jednak służyć do stworzenia wrażenia większego rozmiaru. I tu, jak w wielu kwestiach związanych z marketingiem, granicę wyznacza nie fizyka, lecz percepcja.