Figa skrywa więcej tajemnic, niż się wydaje: sześć faktów, o których być może nie wiedziałeś

Pierwsza niespodzianka pojawia się po przekrojeniu.

Figa nie jest zwykłym owocem, takim jak brzoskwinia czy wiśnia. W rzeczywistości, gdybyśmy mieli to wyjaśnić za pomocą obrazu, moglibyśmy powiedzieć, że przypomina mały bukiet kwiatów skierowany do wewnątrz. To, co nazywamy figą, jest w rzeczywistości sykonem: mięsistą, pustą w środku strukturą, której wewnętrzne ścianki pokryte są maleńkimi kwiatami. Dlatego nigdy nie widzimy drzewa figowego pokrytego kwiatami, jak ma to miejsce w przypadku innych drzew owocowych: jego kwiaty rozwijają się wewnątrz tej mięsistej struktury, którą znamy jako figę.

Następnie wiele z tych małych kwiatów przekształca się w maleńkie owoce zwane niełupkami, zawierające po jednym nasieniu. Wiele z tych małych ziarenek, które chrzęszczą podczas gryzienia figi, powstaje właśnie dzięki tej osobliwej budowie. Tak więc to, co wygląda jak owoc pełen nasion, jest z botanicznego punktu widzenia znacznie dziwniejsze, niż się wydaje.

Już ponad 11 000 lat temu ktoś jadł figi. Być może również je uprawiał. Na neolitycznym stanowisku archeologicznym Gilgal I w Dolinie Jordanu odkryto dziewięć zwęglonych fig oraz setki drobnych szczątków datowanych na okres od 11 400 do 11 200 lat temu.

To, co zwróciło uwagę badaczy, to rodzaj tych fig. W 2006 roku wysunięto hipotezę, że pochodziły one z drzew figowych partenokarpicznych, czyli zdolnych do wytwarzania owoców bez konieczności zapylenia. Jeśli te drzewa figowe nie wytwarzały żywotnych nasion, społeczności te musiałyby rozmnażać je wegetatywnie, na przykład poprzez sadzonki.

Jeśli ta interpretacja jest słuszna, mielibyśmy do czynienia z jedną z najwcześniej znanych roślin udomowionych, starszą nawet od udomowienia niektórych głównych zbóż tego regionu.

Nie należy jednak popadać w nadmierny entuzjazm. Inni badacze wskazali później, że figowce partenokarpiczne mogą również występować w stanie dzikim, a samo znalezienie tych szczątków nie dowodzi, że były to drzewa uprawiane przez człowieka. Odkrycie to jest niezwykłe; nazwanie go „pierwszą uprawą ludzkości” pozostaje jednak kwestią sporną.

Jedną z najbardziej zaskakujących cech figi jest to, że w przypadku niektórych odmian w jej zapylaniu bierze udział maleńka osa. Samica przedostaje się do figi przez niewielki otwór zwany ostiolum i przenosi pyłek z innego drzewa figowego do znajdujących się wewnątrz kwiatów.

W takich przypadkach osa, która wleciała do figi, zazwyczaj ginie w środku po wypełnieniu swojej roli, a jej szczątki w znacznym stopniu rozkładają się w trakcie dojrzewania figi. Dlatego po jej rozcięciu zazwyczaj nie widać rozpoznawalnej osy. Co najważniejsze, nie oznacza to jednak, że w każdej fidze znajdowała się osa.

Wiele odmian figowca pospolitego uprawianych dla owoców jest partenokarpicznych: mogą one rozwijać owoce bez konieczności zapylenia, a zatem bez udziału jakiejkolwiek osy.

Chociaż w Hiszpanii mówimy o figach wczesnych i figach jakby były to różne owoce, w przypadku niektórych drzew figowych oba rodzaje pochodzą z tego samego drzewa i odpowiadają po prostu dwóm różnym zbiorom.

Tak zwane figowce dwukrotnie owocujące mogą dawać dwa zbiory w roku. Pierwszy rozwija się z pąków, które uformowały się w poprzednim roku i pozostały na gałęziach przez zimę. W Hiszpanii te pierwsze owoce nazywamy brevas. Drugi zbiór pojawia się później, na nowych pędach z bieżącego roku: owoce te nazywamy tutaj figami.

Zjawisko to nie jest charakterystyczne wyłącznie dla Hiszpanii. Drzewa figowe zdolne do wydawania dwóch zbiorów uprawia się również w innych krajach, choć nazwy różnią się w zależności od miejsca: po angielsku pierwszy zbiór określa się jako breba crop, we Włoszech jako fioroni, a we Francji jako figues-fleurs.

To współczesne porównanie, ale ma historyczne podstawy.

Starożytne źródła opisują diety sportowców znacznie różniące się od dzisiejszych. Diogenes Laertios wspomina o diecie opartej na suszonych figach, świeżym serze i pszenicy, zanim mięso zaczęło odgrywać większą rolę w żywieniu niektórych sportowców. Przegląd historyczny opublikowany w The Journal of Nutrition przytacza tę samą relację.

Świadectwo to pozwala przynajmniej stwierdzić, że suszone figi stanowiły element tradycji związanej z żywieniem greckich sportowców. Nie dowodzi jednak, że były „sekretnym pożywieniem mistrzów olimpijskich”.

Jest jeszcze jedna cecha fig, którą od razu można zauważyć, kupując je świeże.

Figi przeznaczone do spożycia na świeżo należy zbierać, gdy są już prawie dojrzałe. Jeśli zostaną zebrane zbyt wcześnie, nie rozwiną w pełni smaku i konsystencji charakterystycznych dla fig dojrzewających na drzewie. Problem polega na tym, że im bardziej są dojrzałe, tym są miększe, delikatniejsze i bardziej podatne na zepsucie.

Dlatego przy wyborze warto szukać fig, które lekko uginają się pod naciskiem, ale nie mają nadmiernie miękkich ani uszkodzonych miejsc i nie pachną fermentacją. Należy je też szybko spożyć.

Po ponad 11 000 latach związku z człowiekiem być może właśnie na tym polega najprostszy paradoks figi: nauczyliśmy się ją uprawiać, suszyć, konserwować i transportować z jednego końca świata na drugi, ale nadal jest najlepsza, gdy ledwie zdążyła oddalić się od drzewa.