Oto szwedzkie Disgusting Food Museum: najbardziej obrzydliwe (i fascynujące) muzeum jedzenia na świecie

Trasa zwiedzania obejmuje około osiemdziesięciu produktów spożywczych z całego świata. Niektóre wzbudzają ciekawość, inne wywołują natychmiastową chęć ucieczki. Wszystkie zmuszają jednak do przyjrzenia się temu, co zwykle ignorujemy: naszym uprzedzeniom żywieniowym.

Wśród najsłynniejszych eksponatów jest surströmming – bałtycki śledź fermentowany przez wiele miesięcy, uważany w Szwecji za przysmak. Jego zapach (mieszanka zgniłego jajka i ścieków) jest tak intensywny, że puszkę zwykle otwiera się na świeżym powietrzu, z dala od jakichkolwiek budynków. W Japonii kolejnym muzealnym klasykiem jest natto – fermentowana soja, która ciągnie się za pałeczkami lepkimi nitkami; jej zwolennicy twierdzą, że to sekret długowieczności Japończyków, a przeciwnicy – że przypomina klej pachnący stopami.

Wśród produktów mlecznych gwiazdą jest casu marzu, sardyński ser zakazany w Unii Europejskiej, ponieważ pozwala się, by larwy much fermentowały go od środka. Gdy jest gotowy, dosłownie się rusza. W Islandii jego odpowiednikiem jest hákarl – mięso rekina zakopywane na kilka tygodni, by usunąć z niego amoniak. Jada się je podczas uroczystości z takim samym entuzjazmem, z jakim inni piją szampana.

A jeśli myślisz, że widziałeś już wszystko, poczekaj na chińskie wino z myszy, koreańskie wino z dziecięcych odchodów (ledwie udokumentowaną pozostałość po dawnym lecznictwie) albo wietnamski likier z wężem, w którym gad spoczywa w całości wewnątrz butelki. W Ameryce muzeum prezentuje peruwiańskie cuy, kolumbijskie casu de iguana oraz napoje energetyczne z byczymi jądrami, popularne na północy Meksyku.

Muzeum nie zamierza z nikogo kpić. Jego przesłanie jest jasne: obrzydzenie ma charakter kulturowy. To, co w jednej części świata wywołuje odruch wymiotny, w innej kojarzy się z gościnnością, tożsamością czy prestiżem. Najprostszy przykład znajdziemy w samej Europie: podczas gdy casu marzu budzi grozę w Brukseli, miliony Francuzów uwielbiają sery pleśniowe, które technicznie rzecz biorąc również zawierają żywą pleśń.

W gruncie rzeczy ta wystawa działa jak niewygodne lustro. Jeśli odpycha cię chińskie jajko stuletnie (potrawa o niebieskawo-czarnym kolorze i zapachu amoniaku), być może dlatego, że nie dorastałeś, mając je na stole. Ale co inni pomyśleliby o brytyjskim black pudding, czyli kaszance z krwi, albo o foie gras – celowo powiększonej wątrobie?

To właśnie napięcie między fascynacją a odrazą sprawia, że Disgusting Food Museum jest nie tylko atrakcją turystyczną, lecz także okazją do globalnej refleksji nad jedzeniem i obrzydzeniem. Jak mówi jego założyciel, Samuel West, pomysł zrodził się z uświadomienia sobie, że w każdym kraju jest coś, co budzi odrazę… i że granica zawsze jest subiektywna.

Zaletą muzeum jest to, że wykracza poza prowokację. Nie szuka skandalu, lecz chce skłaniać do krytycznego myślenia. Po wyjściu nie pozostaje w pamięci przykry zapach, lecz myśl, że obrzydzenie jest konstruktem społecznym, który określa, kim jesteśmy. Być może powinniśmy też ćwiczyć podniebienie, by inaczej spojrzeć na nadchodzący świat. Skoro na planecie produkcja mięsa jest niezrównoważona, a zasoby się kurczą, być może to, co dziś jest „obrzydliwe”, jutro okaże się ratunkiem. Następnym razem, gdy będziesz podróżować i podadzą ci coś, co wystawi cię na próbę, zanim powiesz „ale obrzydlistwo”, pomyśl: a jeśli problem nie tkwi w potrawie, lecz w twojej głowie?

Zwiedzanie kończy się w strefie degustacyjnej. Nie ma tu gablot: są szklanki i sztućce. Można spróbować kawałka surströmming, łyka likieru z węża albo gumy do żucia o smaku zgniłego mięsa. Większość rezygnuje przed drugim kęsem. Niektórzy jednak się odważają.

W powietrzu unosi się nieuniknione pytanie: czy odważyłbyś się tego spróbować? Powąchać zupę z nietoperza, przeżuć fermentowane mięso albo skosztować sera z żywymi larwami? Może tak, jeśli powiedziano by ci, że to część pradawnego rytuału, albo gdyby jutro FAO ogłosiła, że owady będą pożywieniem przyszłości. Może wtedy „obrzydzenie” zmieniłoby oblicze, a granice by się przesunęły.