Fish & Chips: zaskakujące sefardyjskie pochodzenie, którego się nie spodziewasz

Aby zrozumieć pochodzenie Fish & Chips, należy cofnąć się do 1492 roku, kiedy to królowie katoliccy wypędzili Żydów z Hiszpanii na mocy edyktu z Grenady. Wydarzenie to zapoczątkowało długą diasporę, która skłoniła tysiące Żydów sefardyjskich do szukania schronienia w różnych częściach basenu Morza Śródziemnego, a później także w Europie Północnej. Wśród wielu tradycji, które Żydzi sefardyjscy przywieźli ze sobą, jedna wywarła szczególnie trwały wpływ: „pescado frito”, czyli biała ryba panierowana i smażona na rozgrzanym oleju, spożywana na zimno w szabat, ponieważ w tym dniu, zgodnie z zasadami szabatu, nie wolno gotować. To danie idealnie nadawało się do przygotowania z wyprzedzeniem i przechowywania bez naruszania nakazów religijnych.

Kiedy niektórzy Sefardyjczycy przybyli do Londynu w XVII i XVIII wieku, zwłaszcza do dzielnicy Spitalfields, przywieźli ze sobą ten przepis. Anglicy, zaciekawieni nowymi smakami, zaczęli przejmować tę potrawę i dostosowywać ją do lokalnych składników.

Ziemniaki, obecnie uważane za powszechny składnik europejskiej kuchni, są w rzeczywistości stosunkowo nowym dodatkiem do kuchni brytyjskiej. Pochodzą z Andów, a na kontynent sprowadzili je hiszpańscy konkwistadorzy. Stopniowo się rozpowszechniły i w XIX wieku stały się w Wielkiej Brytanii tanim i bardzo cenionym pożywieniem.

To właśnie w tym okresie, podczas rewolucji przemysłowej, Fish & Chips zaczęło przybierać znaną nam dziś formę. Pierwsze smażalnie powstały w połowie i pod koniec XIX wieku, oferując pożywny, smaczny i niedrogi posiłek: smażoną rybę z frytkami. Dwa składniki pochodzące z odległych miejsc i związane z odmiennymi historiami spotkały się, tworząc idealne połączenie.

W XIX wieku Anglia doświadczyła ogromnego rozwoju miast i przemysłu. Klasy pracujące, skupione w miastach i zmuszone do pracy w wyczerpującym wymiarze godzin, potrzebowały szybkiego, gorącego i niedrogiego jedzenia. Fish & Chips zaspokoiło tę potrzebę, stając się jednym z pierwszych prawdziwych przykładów nowoczesnego jedzenia ulicznego.

Oto dlaczego danie to stało się tak popularne:

• Niedrogie: dorsz i plamiak były łatwo dostępne i tanie.
• Szybkie: smażenie zajmuje zaledwie kilka minut.
• Pożywne: dostarcza białka, węglowodanów i tłuszczu w jednym daniu.
• Łatwe do przenoszenia: początkowo podawane w arkuszach papieru gazetowego, mogło być spożywane także na ulicy.

Fish & Chips przeszło również ważną próbę historyczną: podczas II wojny światowej było jednym z nielicznych produktów spożywczych, które nie podlegały reglamentacji. Winston Churchill uważał je za „niezbędne dla morale Brytyjczyków”.

Dziś Fish & Chips jest znane na całym świecie jako jeden z najbardziej charakterystycznych symboli brytyjskiej kultury. Odkrycie jego prawdziwego pochodzenia nie umniejsza jego wartości; wręcz przeciwnie, wzbogaca jego historię i czyni z niego jeszcze bardziej znaczący symbol tego, co może powstać ze spotkania narodów, tradycji i wspólnych potrzeb. W epoce naznaczonej migracjami i złożonymi tożsamościami to danie przypomina nam, że wiele naszych korzeni kulturowych jest w rzeczywistości wynikiem wymiany i wzajemnego przenikania się kultur. Poznanie historii tak ikonicznej potrawy skłania nas do spojrzenia na teraźniejszość z większą świadomością, szacunkiem i ciekawością wobec tego, co trafia na nasze stoły.

Następnym razem, gdy przed tobą zagości parujące Fish & Chips, pamiętaj: nie delektujesz się tylko brytyjską specjalnością, lecz także kawałkiem historii świata.

Źródła:

Claudia Roden, The Book of Jewish Food, Penguin Books, 1999

Panikos Panayi, Fish and Chips: A History, Reaktion Books, 2014

BBC History Extra – „The surprising history of fish and chips”

The Guardian – „Fish and chips: a story of migration, identity and reinvention”

Jewish Museum London – „Sefardi Jewish Food Culture in Britain”

Oxford Companion to Food – Alan Davidson