Czy soczewica obniża libido? Nauka kryjąca się za viralową wypowiedzią Ólivera Laxe’a
Óliver Laxe, reżyser filmu Sirat (nominowanego do Oscarów), wystąpił w programie La Revuelta i rzucił jedno z tych zdań, które zdają się stworzone do tego, by żyć własnym życiem: „Odkryłem, że soczewica działa antyafrodyzyjnie, obniża libido”. Powiedział to z tą spokojną pewnością, jaką mają intuicje wypowiadane na głos: nie brzmi to jak kategoryczna teza, lecz jak własny wniosek, którym ktoś chce się podzielić.
Nietrudno zrozumieć dlaczego: zbliżają się Walentynki, ludzie szukają potraw, które „rozpalają” i „gaszą”, a soczewica (skromna, codzienna, podawana łyżką i „klasztorna”) nagle trafia do erotycznej rozmowy jako przeciwwaga dla imbiru, czekolady czy truskawek w zbiorowej wyobraźni.
Właściwe pytanie nie brzmi, czy Laxe chciał zdobyć popularność w sieci, lecz czy jego słowa mają naukowe podstawy. I tu robi się ciekawie: jako dosłowne twierdzenie naukowe – nie. Ale jako punkt wyjścia do wyjaśnienia, jak działa pożądanie, to temat na cały artykuł. Najprawdopodobniej podczas występu na żywo opisywał po prostu coś bardzo codziennego: kiedy tkwisz w rutynie, ciało reaguje w jeden sposób; kiedy podróżujesz i doświadczasz większej liczby bodźców – w inny. Łatwo wtedy „winić” danie z soczewicy, choć prawdziwym czynnikiem jest kontekst.
Po pierwsze, wyjaśnijmy to sobie: "libido" nie jest przyciskiem.
W codziennych rozmowach używamy słowa „libido” jako pojemnego określenia na różne rzeczy: pożądanie, ochotę, energię, gotowość, a nawet nastrój. Problem w tym, że potem próbujemy znaleźć równie prostą przyczynę: „to podnosi mi libido”, „to obniża mi libido”.
Rzeczywistość jest jednak mniej wygodna i bardziej złożona: pożądanie zwykle zależy od całego zestawu czynników (psychiki, ciała, kontekstu). Jedzenie również ma tu znaczenie, ale prawie nigdy nie działa jak natychmiastowy chemiczny przełącznik. Wpływa na atmosferę, komfort, poziom energii… i trawienie.
Dlatego warto od razu jasno określić znaczenie tego słowa: „anafrodyzjak” przydaje się w rozmowie, która może stać się viralem, ale nie jest kategorią naukową obejmującą zamkniętą listę produktów, które w uniwersalny sposób „wygaszają” pożądanie.
To nie libido, to flaki
Jeśli istnieje wiarygodne wyjaśnienie, dlaczego ktoś po zjedzeniu talerza soczewicy może poczuć spadek ochoty na seks, nie ma ono związku z tajemniczym działaniem antyafrodyzjaku. Jest znacznie bardziej prozaiczne: wzdęcia… albo po prostu ociężałość po obfitym posiłku.
Rośliny strączkowe zawierają fermentujące węglowodany; u niektórych osób, w określonych okolicznościach, ich fermentacja może powodować gazy, wzdęcia, uczucie rozpierania, dyskomfort lub ból brzucha. Monash University wyjaśnia to dość jasno: gdy związki te ulegają fermentacji, gaz może „rozciągać” jelita i powodować dyskomfort.
Mówiąc bez naukowego żargonu: jeśli po kolacji czujesz się jak balon na nogach, trudno przekonać ciało do pomysłu „a teraz zmysłowość”. Nie dlatego, że soczewica z zasady cokolwiek wyłącza, lecz dlatego, że ciało zajmuje się czymś innym.
To rozróżnienie pozwala jednocześnie uszanować czyjeś doświadczenie („mnie się to zdarza”) i uniknąć przekształcania go w uniwersalne prawo („soczewica zawsze tak działa”).
Jest też ważny szczegół: nie każdemu się to zdarza. Zależy to od ilości, indywidualnej tolerancji roślin strączkowych, a także od sposobu ich przygotowania.
Wyjaśnienie "hormonalne"
Kiedy jakiś pomysł staje się viralem, zawsze pojawia się uniwersalne wyjaśnienie: „hormony”. W przypadku roślin strączkowych zwykle wygląda to tak: „fitoestrogeny → testosteron → pożądanie”. Problem w tym, że ta opowieść często wyprzedza dowody naukowe.
Żeby spojrzeć na sprawę z odpowiedniej perspektywy, przyjrzyjmy się znacznie częściej dyskutowanej i lepiej zbadanej soi. Obszerna metaanaliza wykazała, że niezależnie od dawki i czasu stosowania ani białko sojowe, ani izoflawony nie wpływają istotnie na poziom testosteronu (całkowitego ani wolnego) ani estrogenów u mężczyzn.
Skoro w przypadku produktu najczęściej używanego jako „dowód” na teorię hormonalną nie obserwuje się przypisywanego mu działania, trudno twierdzić, że talerz soczewicy wywiera wyraźny i bezpośredni wpływ hormonalny na libido. Co najwyżej może zmienić samopoczucie po posiłku, a to – w prawdziwym życiu – ma większe znaczenie niż wszelkie fantazje o przełącznikach hormonalnych.
Czy więc obniżają libido?
Jako uniwersalna zasada – nie. Jako indywidualne doświadczenie pewnego wieczoru – to możliwe.
Jeśli po zjedzeniu soczewicy ktoś ma mniejszą ochotę na seks, najpewniej nie jest to chemiczny sygnał wpływający na pożądanie, lecz połączenie bardzo przyziemnych czynników: wzdęć, gazów, uczucia ciężkości, senności albo po prostu tego, że ciało skupia się bardziej na trawieniu niż na uwodzeniu.
I na tym polega morał: pożądania nie da się włączyć ani wyłączyć jedną łyżką. Buduje je (lub osłabia) to, co dzieje się w głowie, w ciele i w otoczeniu. Soczewica nie musi niczego psuć… chyba że akurat tego dnia zalega ci w żołądku jak kamień.
Patricia González
Komentarze