Czy matcha się kończy? Japonia stoi w obliczu bezprecedensowych niedoborów
To nie tylko herbata ani przelotna moda. W ostatnich latach matcha podbiła kawiarnie w całej Hiszpanii, wypełniła półki sklepów zielarskich i supermarketów oraz stała się niekwestionowaną gwiazdą tysięcy rolek, zdjęć na Pintereście i koktajli przygotowywanych przez influencerów. Jej intensywny kolor, rzekome właściwości przeciwutleniające i egzotyczny charakter sprawiły, że wiele osób uznało ją za zdrową (i bardzo cool) alternatywę dla kawy.
W miastach takich jak Madryt, Barcelona czy Walencja miejsca specjalizujące się w tym zielonym napoju rozkwitły niczym wiśniowe gałęzie wiosną. I choć dla niektórych wciąż jest to hipsterska zachcianka, prawda jest taka, że matcha na dobre zadomowiła się w codziennej rutynie tych, którzy szukają czegoś więcej niż kofeiny.
Ale nie wszystko sprowadza się do idealnej pianki i ceramicznych miseczek: Japonia, główny producent matchy na świecie, bije na alarm. I tak, nadchodzą niedobory.
Znacznie więcej niż tylko herbata
Matcha to nie tylko zielony proszek, który dobrze wygląda na Instagramie. Matcha — mielona herbata, do której wzdychają smakosze, influencerzy i kawiarnie z całego świata — może przeżywać swoje ostatnie złote dni. Japonia, główny producent matchy na świecie, bije na alarm, a ostrzeżenie szybko przekroczyło granice: jeśli tak dalej pójdzie, popyt na matchę przewyższy ilość zielonego proszku, którą można zmielić.
Ale jak do tego doszło? Aby to zrozumieć, trzeba spojrzeć daleko poza idealną filiżankę latte, minimalistyczną ceramiczną miseczkę i bambusową miotełkę, której nazwy nie mogę sobie przypomnieć.
Niepowstrzymany wzrost popularności zielonego proszku
Przez wieki matcha była używana w Japonii do celów ceremonialnych: była ekskluzywną herbatą, zarezerwowaną na wyjątkowe okazje. Dziś trafia do smoothie, ciastek, maseczek do twarzy, koktajli, a nawet świeżego makaronu. To, co kiedyś było rytuałem o wielowiekowej historii, dziś jest globalnym trendem. I tak, częściowo to zasługa (albo wina) TikToka, Instagrama i Pinteresta, które podniosły ją do rangi cudownego superproduktu. Niewiele składników tak dobrze wykorzystało swój potencjał estetyczny.
Według danych japońskiego Ministerstwa Rolnictwa, przytoczonych przez francuski dziennik Le Parisien, popyt na matchę potroił się w ciągu zaledwie dekady — z 1430 ton w 2012 roku do ponad 4100 ton w 2023 roku. Połowa produkcji jest już eksportowana. A to, co wydawało się modą, stało się codziennym nawykiem, tak jak picie kawy.
Matcha nie zna pośpiechu
Tu zaczyna się problem. Produkcja matchy wymaga czasu. Krzewy herbaciane (Camellia sinensis) potrzebują nawet pięciu lat, by dojrzeć i wydać pierwszy liść nadający się do produkcji matchy. Do tego dochodzi rzemieślniczy proces: tencha (liście, z których powstaje matcha) musi być starannie wysuszona i zmielona w kamiennych młynach, które potrzebują godziny, by wyprodukować zaledwie 40 gramów proszku.
A to jeszcze nie wszystko — japońskie rolnictwo zmaga się z cichym kryzysem: jest coraz mniej pracowników do zbioru herbaty. W 2000 roku w Japonii było ponad 53 000 plantatorów herbaty. W 2020 roku pozostało ich nieco ponad 12 000. Nie ma komu przejąć ich gospodarstw, a młodzi ludzie nie garną się do spędzania życia na tarasowych polach.
Limity zakupów, rosnące ceny
Jaki jest tego skutek? Duże japońskie firmy, takie jak Marukyu Koyamaen czy Ippodo Tea, zaczęły ograniczać zakupy przypadające na jednego klienta, co wcześniej się nie zdarzało. Kawiarnie w Stanach Zjednoczonych i Europie informują już o opóźnieniach w dostawach lub zmianach dostawców. A na platformach takich jak Amazon ceny matchy premium wzrosły w tym roku o ponad 30%.
Przesada? Niekoniecznie. Najbliższe zbiory, zaplanowane na czerwiec, mogą tymczasowo złagodzić presję. Eksperci ostrzegają jednak: jeśli ten trend się utrzyma, niedobory obejmą również matchę z drugiego i trzeciego zbioru, najczęściej wykorzystywaną w cukiernictwie i bardziej komercyjnych napojach.
Co dalej? Dylemat sukcesu
To, co dzieje się z matchą, jest podręcznikowym przykładem tego, jak wielowiekowa tradycja może paść ofiarą własnego sukcesu. Podczas gdy w mediach społecznościowych mnożą się poradniki dotyczące matcha latte, Japonia rozważa podjęcie działań: usprawnienie mechanizacji, ponowne zagospodarowanie nieużywanych gruntów i inwestycje w kampanie mające przyciągnąć nowych rolników. Wszystko to wymaga jednak czasu. A matcha, jak wiemy, nigdzie się nie spieszy.
Czy zabraknie nam matchy?
W krótkiej perspektywie — nie. W średniej — być może. Jedno jest pewne: tania i łatwo dostępna matcha może wkrótce odejść do przeszłości. Jeśli należysz do osób, które nie mogą żyć bez spienionego latte o 9:00, być może nadszedł czas, by pomyśleć o alternatywach... albo nauczyć się doceniać każdy łyk tak, jak robiono to w Kioto 500 lat temu: celebrując chwilę, z szacunkiem i pełną świadomością, że to, co dobre, kiedyś się kończy.
Możesz być także zainteresowany:
Źródła informacji
Le Figaro – La crise du thé matcha.
Marukyu Koyamaen – Informacja o ograniczeniach zakupów.
The Guardian – Skyrocketing’ demand for matcha raises fears of shortage in Japan.
Le Parisien – Le Japon, leader de la production de thé matcha.


Komentarze