Czego nigdy nie robić z makaronem, kawą i pizzą, gdy w pobliżu jest Włoch

Nic tak nie krzyczy "turysta" jak zamówienie cappuccino po pizzy lub lasagne. We Włoszech cappuccino jest na śniadanie. Po obiedzie jest espresso. Krótkie, intensywne i bez pianki. Zamawianie gorącego mleka w środku popołudnia, z żołądkiem pełnym makaronu, jest jak zamawianie zupy w lodziarni.

I oczywiście dostaniesz szklankę mleka. Bo latte znaczy „mleko”. Po prostu. Bez kawy, bez tajemnic i bez ambicji, by przypominać to, co w wielu miejscach na świecie sprzedaje się jako wyrafinowany napój z kawiarni specialty. Jeśli chcesz kawę z mlekiem, zamów caffè latte lub macchiato. Albo przygotuj się na niezręczną chwilę przy barze, gdy będziesz próbować udawać, że tak naprawdę masz ochotę na samo mleko.

Słynny gest przesuwania jedzenia chlebem (ten improwizowany „trójząb”, który niektórzy z nas tworzą, nabijając kawałek chleba na widelec) jest przyjmowany z pewną rezerwą. We Włoszech chleb służy do scarpetty — pięknego rytuału wybierania nim sosu z talerza... ale we właściwym momencie i z pewną dozą godności.

Na wielu stołach na świecie normalne jest tworzenie na talerzu małej niezależnej republiki: mięso przyklejone do makaronu, sałatka najeżdżająca na ryż, chleb służący za dach nad serem i frytka przekraczająca granicę bez dokumentów. W Hiszpanii nadano temu nawet nazwę: plato combinado. We Włoszech taki gastronomiczny chaos, w którym każdy ratuje się sam, może nie przypaść do gustu.

Tam jedzenie ma swoje kolejno następujące po sobie etapy: najpierw antipasto, potem primo, następnie secondo i, jeśli jest przewidziane, contorno. Nie chodzi o to, że żyją według regulaminu przyklejonego do serwetki; po prostu każda rzecz ma swój czas. Umieszczenie wszystkiego na jednym talerzu może być praktyczne, owszem, ale dla Włocha to niemal jak włożenie do pralki białych i czerwonych ubrań oraz wełnianego swetra: może coś z tego wyjść, ale może też skończyć się małym narodowym dramatem.

Ten słodkawy, gęsty ocet, którym wielu z nas z entuzjazmem polewa każdy zielony liść, przyprawiłby o cierpienie niejednego producenta z Modeny. Nie wszystko, co sprzedaje się jako ocet balsamiczny, jest takie samo i nie wszystko powinno trafiać do sałatki. We Włoszech dobry aceto balsamico jest ceniony i używany z umiarem. Czasami zresztą najbardziej włoskim sposobem na sałatkę jest po prostu nie przesadzać z dodatkami.

Niewiele rzeczy tak boli przy włoskim stole, jak widok kogoś zabierającego się do talerza spaghetti z nożem w ręku. Długiego makaronu się nie kroi: nawija się go na widelec. Przy talerzu, spokojnie i bez zamieniania posiłku w operację chirurgiczną. Krojenie spaghetti nie tylko niszczy jego formę, ale też przyprawia o ból głowy każdą nonnę. Długi makaron należy traktować jak długi makaron. Wszystko inne to niecierpliwość.

Dla wielu obcokrajowców stek z porcją spaghetti obok może wydawać się pełnowartościowym i rozsądnym posiłkiem. Dla Włocha taki widok jest jednak czymś w rodzaju kulturowego wypadku.

Makaron nie jest dodatkiem. Nie służy do wypełniania wolnego miejsca obok piersi z kurczaka czy kotleta. Makaron to samodzielne danie, zwykle primo, z własnym sosem, temperaturą, stopniem ugotowania i sposobem jedzenia. Podawanie go obok mięsa, jakby był dodatkiem w rodzaju frytek, sprowadza go do roli, do której nie został stworzony.

Tu wkraczamy na delikatny grunt. Pizza z ananasem istnieje, ma zagorzałych zwolenników i wywołała gorętsze debaty niż niejedna kwestia państwowa. We Włoszech jednak dla wielu wciąż stanowi granicę trudną do przekroczenia.

Nie chodzi tylko o sam owoc. Chodzi o pomysł przesunięcia pizzy w stronę słodkiego, tropikalnego i odświętnego smaku, dalekiego od prostoty marinary, margherity czy dobrze przygotowanej pizzy z niewielką liczbą składników. Oczywiście można się nią delektować. Warto jednak wiedzieć, że jeśli zamówisz ją w niektórych miejscach we Włoszech, być może nikt nie osądzi cię na głos. Nie zawsze trzeba to robić.

Nikt nie oczekuje, że poza Włochami ich zwyczaje będą odtwarzane co do joty. Jeśli jednak kochasz ich kuchnię, kawę lub sposób jedzenia, warto wiedzieć, że niektóre gesty, choć mogą wydawać się niewinne, bywają równie dziwne jak wrzucenie kostek lodu do Chianti czy zamówienie paelli z keczupem.

Ale jeśli mimo wszystko zdecydujesz się nadal zamawiać cappuccino po południu albo dodawać ananasa do pizzy, rób to z dumą. Pamiętaj tylko, że gdzieś w Toskanii ktoś właśnie przeszedł dreszcz.